Ostatnio rozmawiałem z koleżanką, która po trzech latach w tym samym stanowsku postanowiła coś zmienić. Nie dostała awansu, więc… zapisała się na szkolenie ISO 9001. Brzmi dziwnie? Może. Ale pół roku później kieruje działem jakości w innej firmie. I to mnie zaciekawiło.

Bo patrz – w CV każdy pisze o “umiejętnościach miękkich” i “otwartości na rozwój”. Każdy. A potem rekruter dostaje 200 takich samych aplikacji i nie ma pojęcia, kogo wybrać. Chyba że ktoś ma coś konkretnego. Coś namacalnego.

Rynek pracy nie czeka na gotowych specjalistów

Firmy mają problem. Zatrudniają ludzi, którzy teoretycznie są wykwalifikowani, ale w praktyce… no cóż, teoria to jedno. Praktyka to drugie. I nie chodzi nawet o brak kompetencji – chodzi o to, że nikt nie nauczył tych ludzi systemowego myślenia.

Czyli czego? Tego, żeby widzieć procesy zamiast zadań. Żeby rozumieć, jak jedna decyzja wpływa na trzy inne działy. Żeby umieć udokumentować to, co się robi (bo “pamiętam z głowy” przestaje działać, gdy firma rośnie).

I nagle masz sytuację: młody specjalista, świeży po studiach, zdolny – ale kompletnie zagubiony, gdy trzeba wdrożyć procedurę bezpieczeństwa informacji. Albo gdy klient pyta o certyfikację systemu zarządzania. Albo gdy audytor chce zobaczyć dokumentację.

Zresztą, niedawno jedna firma produkcyjna szukała koordynatora jakości. Pół roku. Nikt się nie nadawał, bo “za mało doświadczenia w normach”. No to zatrudnili kogoś bez tego doświadczenia i… wysłali na szkolenie ISO 27001, żeby chociaż zrozumiał, jak działają standardy. Trzy miesiące later zwolnili go, bo “nie łapie koncepcji”.

A może po prostu trzeba było zacząć od podstaw?

Jak to wygląda od środka – perspektywa rekrutera

Rozmawiałem z Kasią, która od siedmiu lat zajmuje się rekrutacją w korporacji (produkcja automotive). Powiedziała mi coś, czego nie spodziewałem się usłyszeć:

“Wiesz co jest najgorsze? Że kandydaci przychodzą i mówią: umiem zarządzać jakością. No dobra, pytam: a jak byś podszedł do niezgodności w procesie? I cisza. Albo gadanie o teorii, którą każdy przeczyta w Wikipedii.”

Kasia skanuje CV w poszukiwaniu czegoś więcej. Konkretnego szkolenia. Certyfikatu audytora wewnętrznego. Czegokolwiek, co pokazuje, że ktoś faktycznie poświęcił czas na naukę standardów, a nie tylko “słyszał o ISO”.

Pytam: czy to aż tak ważne?

“Nie chodzi o sam certyfikat. Chodzi o to, że jak ktoś ma np. szkolenie ISO 9001, to wiem, że rozumie cykl PDCA, wie czym jest analiza ryzyka, czytał procedury. To nie gwarantuje, że będzie świetny, ale przynajmniej mamy punkt wyjścia.”

Czyli certyfikat sam w sobie nie wystarcza. Ale jego brak? Może być problemem.

No i teraz najlepsze: firmy coraz częściej wymagają znajomości norm już na wejściu. Nie “nauczymy Cię”, tylko “musisz wiedzieć”. Dlaczego? Bo szkolenie pracownika kosztuje. Czas kosztuje. A konkurencja nie śpi – jeśli ty będziesz wdrażać nowego człowieka przez pół roku, to ktoś inny przejmie klienta, który potrzebował certyfikowanego dostawcy już wczoraj.

Których standardów naprawdę warto się nauczyć?

ISO ma setki norm. Może tysiące, nie sprawdzałem dokładnie. Ale większość z nich interesuje tylko wąskie grono specjalistów – no bo kto poza branżą medyczną potrzebuje ISO 13485?

Są jednak dwa standardy, które pojawiają się w ogłoszeniach o pracę niezależnie od branży. Serio, sprawdź jakiekolwiek portale z ofertami – manufacturing, IT, usługi, finanse. Wszędzie to samo.

ISO 9001 – czyli zarządzanie jakością. Brzmi nudno? To jest fundament. Każda firma, która chce pokazać klientom, że ma ogarnięte procesy, idzie w tym kierunku. I potrzebuje ludzi, którzy to rozumieją. Nie audytorów certyfikujących (chyba że idziesz w tę stronę), ale managerów, koordynatorów, specjalistów ds. jakości, którzy ogarniają, jak utrzymać system w życiu.

Przeciętna oferta pracy dla kierownika produkcji czy supply chain managera? W 60-70% przypadków wspomina o “znajomości norm ISO” albo wprost wymaga doświadczenia z 9001. To nie fanaberia – to wymóg klientów B2B.

ISO 27001 – bezpieczeństwo informacji. Tu jest ciekawiej, bo standard ewoluował z “czegoś dla paranoików z IT” w coś, co interesuje wszystkich. Masz dane klientów? Musisz je chronić. Masz infrastrukturę chmurową? Musisz wiedzieć, jak zarządzać ryzykiem. Podpisujesz umowy z dużymi klientami? Oni będą pytać o compliance.

Szkolenie ISO 27001 to przepustka do działu bezpieczeństwa, ale nie tylko. To też argument w rozmowie kwalifikacyjnej na stanowisko kierownicze – pokazujesz, że rozumiesz, jak chronić aktywa informacyjne firmy. A w czasach, gdy każdy drugi dzień słyszymy o kolejnym wycieku danych… ta wiedza jest na wagę złota.

(Nawiasem mówiąc, znajomy dostał propozycję pracy zdalnej w niemieckiej firmie głównie dlatego, że miał certyfikat audytora ISO 27001. Konkurencja miała lepsze CV, ale on miał coś namacalnego.)

Są jeszcze inne normy – ISO 14001 dla tych, którzy interesują się środowiskiem, ISO 45001 dla BHP. Ale zacznij od tych dwóch. Reszta przyjdzie później, jeśli będzie potrzebna.

Co właściwie dostajesz ze szkolenia?

No dobra, załóżmy że się zdecydowałeś. Idziesz na szkolenie. I co dalej?

Po pierwsze: język. Nie angielski (choć ten też pomocny), ale język norm, procesów, dokumentacji. Nagle rozumiesz skróty typu NC (niezgodność), CA (działania korygujące), PA (działania zapobiegawcze). Czytasz procedurę i nie musisz Google’ować co drugie słowo. To brzmi jak detal, ale w pracy robi różnicę.

Po drugie: widzisz strukturę. Norma ISO to nie chaos – to jest logiczny system. Kontekst organizacji, przywództwo, planowanie, wsparcie, działania operacyjne, ocena, doskonalenie. Ten układ powtarza się w różnych standardach (tzw. struktura HLS). Jak go zrozumiesz raz, kolejne normy przyswajasz szybciej.

Po trzecie: dostajesz narzędzia. Analiza SWOT, macierz ryzyka, audyty wewnętrzne, przeglądy zarządzania. To nie teoria – to konkretne metody, które możesz wdrożyć od razu. Nawet jeśli pracujesz w małej firmie bez certyfikacji, te narzędzia działają.

I jeszcze jedno, o czym się mało mówi: networking. Na szkoleniach spotykasz ludzi z różnych branż, którzy mają podobne wyzwania. Wymieniasz się doświadczeniami. Dowiadujesz się, jak inni rozwiązują problemy, z którymi ty się mierzysz na co dzień. Czasem właśnie tam znajdujesz przyszłego pracodawcę albo zleceniodawcę.

Kiedy ISO nie ma sensu

Czekaj, bo nie chcę, żeby zabrzmiało to jak reklama szkoleń. Jest kilka sytuacji, w których wydawanie pieniędzy (i czasu) na certyfikację to strata.

Jeśli jesteś na początku kariery i nie masz jeszcze żadnego doświadczenia zawodowego – najpierw zdobądź praktykę. Normy ISO mają sens, gdy możesz je odnieść do rzeczywistych procesów w firmie. Bez tego to nauka na pamięć, która ucieka z głowy po miesiącu.

Jeśli pracujesz w branży, gdzie standardy nie mają znaczenia. Są takie. Creative agency, małe startupy, freelancing w niektórych obszarach. Tam klient nie pyta o ISO, tylko o portfolio i efekty. Certyfikat może wręcz wyglądać dziwnie – “dlaczego grafik ma ISO 9001?”.

Jeśli myślisz, że certyfikat sam w sobie zmieni twoją sytuację. Nie zmieni. To narzędzie, nie magiczny klucz. Musisz wiedzieć, jak go użyć. Widziałem ludzi, którzy mieli certyfikaty audytora i nadal siedzieli na tym samym stanowisku, bo nie potrafili zastosować wiedzy w praktyce.

Jeśli firma, w której pracujesz, nie ma żadnych systemów zarządzania i nie planuje ich wprowadzać – wtedy szkolenie będzie dla ciebie frustrujące. Bo zobaczysz, jak powinno być, a wrócisz do chaosu. To może być motywacja do zmiany pracy… albo źródło zwykłego rozdrażnienia.

I ostatnie: jeśli traktujesz szkolenie jako “wymuszony” benefit od pracodawcy, na który idziesz, bo “wypada” – lepiej odpuść. Stracisz swój czas i czas trenera. To wymaga zaangażowania.

Ale czekaj – czy to naprawdę zmienia coś w praktyce?

Teoretyzowanie to jedno. Fakty to drugie.

Sprawdziłem kilka ogłoszeń o pracę (serio, otworzyłem teraz trzy portale). Stanowisko: Quality Manager w firmie produkcyjnej. Wymaganie: znajomość norm ISO 9001, mile widziana 14001. Wynagrodzenie: 10-14k netto.

To samo stanowisko, ale “junior” – bez wymagań normowych. Widełki: 6-8k netto.

Różnica? Mniej więcej 50% pensji.

Okej, to nie tylko szkolenie decyduje o zarobkach. Jest doświadczenie, branża, lokalizacja, konkretne kompetencje. Ale znajomość standardów wyraźnie przesuwa cię do innej kategorii w oczach pracodawcy. Z “kogoś, kto wykonuje zadania” na “kogoś, kto rozumie system”.

Albo inny przykład: znajoma pracowała jako administrator w dziale IT. Po szkoleniu ISO 27001 przeszła na stanowisko security compliance specialist. Ta sama firma, ale inna ścieżka kariery – z administracyjnej w strategiczną. Bo nagle miała narzędzia, żeby rozmawiać z zarządem o ryzyku, a nie tylko “naprawiać komputery” (co oczywiście też jest ważne, ale inaczej postrzegane).

Jaka jest alternatywa?

A może jednak nie trzeba? Może wystarczy YouTube, książki, artykuły online?

Spróbuj. Serio, nie żartuję. Sprawdź, czy jesteś w stanie samodzielnie przebrnąć przez normę ISO (to jakieś 30-40 stron tekstu w formacie PDF), zrozumieć wymagania i zastosować je w praktyce. Niektórzy potrafią – zwłaszcza jeśli mają analityczny umysł i dużo cierpliwości.

Ale większość ludzi potrzebuje prowadzenia. Kogoś, kto wytłumaczy, co tak naprawdę znaczy “określić kontekst organizacji” albo “zarządzanie ryzykiem i szansami”. Bo normę można przeczytać i niczego nie zrozumieć – to jest napisane językiem, który wymaga tłumaczenia.

Poza tym: sam certyfikat ma wartość na rynku. Rekruter widzi wpis “Audytor wewnętrzny ISO 9001″ i wie, że to oficjalne potwierdzenie kompetencji, a nie tylko “przeczytałem parę artykułów”.

Jest jeszcze jedna opcja: czekać, aż firma wyśle cię na szkolenie. Niektóre to robią, zwłaszcza większe organizacje. Ale wtedy nie masz wyboru – idziesz na to, co firma finansuje, w terminie, który ci narzucą. Jeśli planujesz karierę strategicznie, lepiej mieć certyfikat zanim będzie potrzebny, nie kiedy będzie potrzebny.

Czy można pracować w jakości bez znajomości norm?

Tak. Można.

Ale to trochę jak prowadzenie restauracji bez znajomości przepisów sanitarnych. Teoretycznie da się – gotujesz, wydajesz jedzenie, masz klientów. Ale w którymś momencie przyjdzie inspekcja albo klient dostanie zatrucia albo konkurencja z certyfikatami zabierze ci rynek.

Firmy bez systemów zarządzania istnieją i działają. Czasem nawet świetnie. Ale mają pułap wzrostu. W którymś momencie klient B2B zapyta: “macie ISO?”. I jeśli odpowiedź brzmi “nie”, rozmowa się kończy. Albo firma chce wejść na większy rynek, ale brakuje jej wiarygodności.

Wtedy zaczynają szukać ludzi, którzy “to ogarnią”. I zgadnij kogo zatrudniają? Tych, którzy już to znają.

No więc pytanie nie brzmi “czy można pracować bez ISO”, tylko “do jakiego poziomu można rosnąć bez ISO”.

Mój znajomy wziął sprawy w swoje ręce

Marcin przez sześć lat pracował w logistyce. Magazyn, wysyłki, inwentaryzacje – klasyka. Bez perspektyw awansu, bo kierownik trzymał się swojego stanowiska kurczowo, a wyżej… cóż, trzeba było mieć kontakty albo szczęście.

Więc zapisał się na szkolenie. Nie ISO 9001, tylko od razu połączenie: jakość + zarządzanie środowiskowe (14001). Kosztowało go prawie dwa tysiące złotych. Pojechał na własny koszt, w weekend, bo szef nie chciał finansować.

Trzy miesiące później zmienił pracę. Nie dlatego, że certyfikat magicznie otworzył drzwi – tylko dlatego, że wiedział już, czego szukać. Aplikował do firm, które miały wdrożone systemy zarządzania albo planowały wdrożenie. I na rozmowach mówił konkretnie: rozumiem, jak działa dokumentacja procesów, wiem, czym jest niezgodność, potrafię przeprowadzić audyt wewnętrzny.

Teraz jest koordynatorem systemów zarządzania w średniej firmie transportowej. To nie jest szczyt kariery, ale ma realny wpływ na to, jak firma działa. I zarabia o 40% więcej niż zarabiał w magazynie.

Czy to tylko dzięki szkoleniu? Nie. Ale czy szkolenie pomogło? Zdecydowanie tak.

Co dalej – jeśli się zdecydujesz?

Dobra, powiedzmy że jesteś przekonany. Jak to ogarnąć?

Wybierz rzetelnego organizatora. Są firmy szkoleniowe, które robią to od lat i mają doświadczonych trenerów. Sprawdź opinie, poczytaj fora branżowe. Unikaj podejrzanie tanich ofert – czasem oszczędność na szkoleniu to strata czasu.

Zdecyduj, który standard. Jeśli nie masz pewności – szkolenie ISO 9001 jest uniwersalne i otwiera drzwi w większości branż. Jak już to opanujesz, reszta pójdzie łatwiej.

Zaplanuj czas. Standardowe szkolenie to 2-3 dni. Plus czas na naukę przed egzaminem, jeśli idziesz na audytora wewnętrznego. Nie da się tego ogarniać wieczorami po 16 godzinach pracy – musisz być wypoczęty i skupiony.

Przygotuj się mentalnie. To nie jest przysypiająca konferencja. Dobre szkolenie wymaga aktywności – case study, ćwiczenia grupowe, symulacje audytu. Będziesz musiał myśleć, nie tylko siedzieć.

Wykorzystaj wiedzę od razu. Najgorsze co możesz zrobić to wrócić ze szkolenia i… nic z tym nie zrobić. Spróbuj zastosować choć jeden element w swojej pracy. Stwórz procedurę dla swojego zespołu. Zaproponuj ulepszenie procesu. Zrób wewnętrzny audyt (nawet nieoficjalny). Praktyka utrwala teorię.

No i jeszcze: nie traktuj certyfikatu jako “końca podróży”. To początek. Normy się zmieniają, pojawiają się nowe wymagania, firmy wdrażają dodatkowe standardy. Jeśli chcesz być naprawdę wartościowy na rynku, musisz aktualizować wiedzę.

Czy to się opłaca? Każdy musi odpowiedzieć sobie sam. Ale jeśli poważnie myślisz o karierze w obszarach zarządzania, jakości, bezpieczeństwa albo operacji – to nie jest pytanie “czy”, tylko “kiedy”.

Niektórzy zaczynają za późno. Niektórzy za wcześnie. A najlepiej? Dokładnie wtedy, kiedy zdajesz sobie sprawę, że twoja kariera utknęła w miejscu i potrzebujesz czegoś, co da ci przewagę nad resztą kandydatów.

Bo prawda jest taka: konkurencja nie czeka.