Docelowo programem MEN mają zostać objęte wszystkie klasy szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, co w znaczny sposób zmniejszy wydatki rodziców związane z wyposażeniem szkolnym. Wybór podręczników, które będą realizowane w danej placówce, zależy w głównej mierze od decyzji zespołu nauczycielskiego. Podręczniki zakupione w ramach programu stają się własnością placówki edukacyjnej i są udostępniane uczniom na czas nauki w szkole, zaś materiały ćwiczeniowe, na które zostało przyznane dofinansowanie, stają się własnością ucznia. Dotacja celowa jest udzielona placówkom na okres trzech lat – w przypadku podręczników – i zostaje odnawiana co rok, jeśli chodzi o materiały ćwiczeniowe. Takie postępowanie jest możliwe dzięki opublikowaniu przez MEN listy podręczników przeznaczonych do wieloletniego użytku.

Kto i na co konkretnie może wykorzystać otrzymane fundusze?

W tym momencie z dotacji celowych na zakup podręczników mogą skorzystać przede wszystkim szkoły podstawowe i gimnazja, a także, jeśli dyrektor placówki podejmie taką decyzję, szkoły niepubliczne i społeczne. Dofinansowanie zakupu podręczników nie obejmuje natomiast materiałów do edukacji nieobowiązkowej lub dodatkowej – oznacza to, że podręczniki do nauki drugiego języka w szkole podstawowej (według aktualnego programu kształcenia obowiązkowy jest tylko jeden) nie będą finansowane z budżetu projektu. Warto również zaznaczyć, że dotacja związana z podręcznikiem do nauki języka (nawet jeśli jest to pierwszy i obowiązkowy język obcy w szkole podstawowej) nie jest przyznawana w wysokości stu procent kosztów materiału. Podobnie kwestia dofinansowania wygląda w klasach IV szkoły podstawowej i I gimnazjum. Mimo to projekt został pozytywnie przyjęty niemal przez wszystkie środowiska związane z edukacją.

Proces przyznawania dotacji

Proces ubiegania się o dotację rozpoczyna się od określenia liczby uczniów, którzy mają zostać objęci programem dofinansowania materiałów edukacyjnych, a także wstępnej kwoty, która miałaby zostać uzyskana. Dyrektor placówki wysyła następnie do właściwej jednostki samorządu terytorialnego odpowiednią informację. Sam wniosek jest już sporządzany właśnie przez samorząd; dotacji celowej udziela wojewoda za zgodą ministra edukacji narodowej.

Wpływ rodziców na wybór odpowiednich podręczników

Wybór podręczników, które mają zostać zakupione w ramach dotacji celowej MEN, jest zazwyczaj dokonywany w gronie nauczycielskim. Nie oznacza to jednak, że rodzice nie mają żadnego wpływu na to, z czego będą uczyły się ich dzieci. Wystarczy, że będą oni uczestniczyć, oczywiście za zgodą nauczycieli, w naradach dotyczących wyboru odpowiednich materiałów edukacyjnych. Dzięki temu rodzice mogą zapoznać się dokładniej z ofertą różnych wydawnictw i zauważyć różnice pomiędzy proponowanymi podręcznikami. Sprzyja to świadomemu uczestnictwu dorosłych w proces edukacyjny dzieci i młodzieży. Wybór podręcznika nie obejmuje klasy I i II szkoły podstawowej, gdzie realizowany będzie bezpłatny podręcznik „Nasz elementarz” finansowany przez MEN.

Jak to działa w praktyce?

• Zaakceptowany wspólnie z rodzicami pakiet podręczników jest następnie przedstawiany dyrektorowi placówki. Po otrzymaniu środków z dotacji celowej to właśnie on zajmuje się składaniem zamówienia, którego można dokonać zarówno u dystrybutorów podręczników jak i bezpośrednio u wydawnictw. Zamówione materiały zostają następnie dostarczone do szkoły. Podręczniki przechowywane są zazwyczaj w specjalnych szafkach lub biblioteczkach, ponieważ nie są zabierane przez uczniów do domu.
• Ministerstwo Edukacji Narodowej, pozostawiając decyzję o wyborze podręczników w rękach pedagogów i rodziców dzieci, umożliwiło świadome planowanie sposobu realizacji programu kształcenia ogólnego. Jest to bardzo ważne, ponieważ każde wydawnictwo oferuje nieco inny zestaw. Ponadto część z nich w swojej propozycji posiada również materiały dodatkowe, w które mogą zaopatrzyć się uczniowie – mowa głównie o wszelkiego rodzaju repetytoriach, testach, powtórkach czy odrębnych ćwiczeniach. Dlaczego jest to ważne, skoro materiały dodatkowe nie są przedmiotem dotacji? Wydawnictwo, które oferuje podręczniki szkolne, dopasowuje zazwyczaj resztę asortymentu edukacyjnego właśnie do materiałów podstawowych, Oznacza to, że wszelkiego rodzaju powtórki będą zgodne ze sposobem zawarcia treści w podręcznikach oferowanych przez wydawnictwo. Jednym z wydawnictw, które posiadają szeroką ofertę edukacyjną, jest Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne (WSiP). Na stronie wsipnet.pl przedstawia ono swoje propozycje odnośnie podręczników szkolnych dla każdego przedmiotu oraz ćwiczenia pomagające w przygotowaniu się do egzaminu na koniec każdego etapu edukacji.  Ciekawym rozwiązaniem są także e-booki, również oferowane przez wydawnictwo.
• Rodzic, który wcześniej zapozna się z ofertą edukacyjną różnych wydawnictw i będzie brał udział w zebraniach dotyczących wyboru podręczników, uzyska tym samym możliwość bezpośredniego wpływania na kształt edukacji dziecka. Konsultacje z rodzicami mogą stać się ważnym elementem procesu decyzyjnego, ponieważ dorośli mogą obiektywnie ocenić, jaki sposób przedstawiania treści będzie atrakcyjniejszy dla ucznia.

Wybór wydawnictwa może wpływać również na komfort pracy nauczycieli – wspomniany już WSiP oferuje w ramach obsługi posprzedażowej bezpłatny dostęp do stron internetowych ułatwiających i uskuteczniających pracę pedagogów (są to serwisy takie jak Ucze.pl, Zdasz.to czy Klasowki.pl). Dzięki temu nauczyciele mogą korzystać z dodatkowych materiałów, które następnie są wykorzystywane podczas zajęć z uczniami.

Wszystko ma swoje dobre i złe strony

A jednak. Tak lubiane przez nas dotacje unijne mają też swoje minusy. Nie możemy do nich podchodzić całkowicie bezkrytycznie. Wybierając ten sposób finansowania, musimy liczyć się z tym, że czeka na nas sporo pułapek i pracy. Pułapki rzecz jasna można ominąć, tym nie mniej trzeba być ostrożnym i doskonale znać się na rzeczy. A praca no cóż. Już tylko głupi albo naiwni myślą, że pieniądze z Unii Europejskiej rozdają tak na przysłowiowe ładne oczy.

Wnioskowanie to wyzwanie

Język unijnej biurokracji powinien być uznanym za kolejny język Unii Europejskiej. Bardzo często dla przeciętnego i mniej przeciętnego zjadacza chleba jest on tak niezrozumiały, że trzeba prosić o pomoc tłumacza. No oczywiście nie dosłownie, ale w sensie osoby, która na wypełnianiu takich wniosków zęby zjadła. Oczywiście to kosztuje. Kolejna sprawa związana bezpośrednio ze składaniem wniosku o dotacje, to konieczność przygotowania obszernej dokumentacji. Niekiedy również kosztownej.

Cierpliwość jest cnotą

Nie tylko miłość cierpliwa jest, ale i wnioskodawca być musi. Przed nim zadanie aby zaczekać na decyzję organu, który łaskawie rozpatrzy wniosek dokonując jedynie oceny formalnej. To na ogół zajmuje jakieś 3 miesiące, a ocena merytoryczna to kolejny kwartał. No cóż mus to mus. Każą czekać to czekamy w końcu wypłacą te pieniądze. Szkopuł w tym, że niekoniecznie. I tu, w tym miejscu dokładnie objawia się kolejna ciemna strona dotacji. A mianowicie w znakomitej większości są one wypłacane post factum. Dla nie wtajemniczonych, oznacza to tyle, że najpierw trzeba wyłożyć fundusze, a po poprawnej realizacji projektu otrzyma się ich zwrot. W dodatku przez cały czas trzeba utrzymać wymaganą płynność finansową. Łatwo nie jest, ale…

Nie załamujcie się. To mimo wszystko może nie być koniec…

Problemów. A to dlatego, że dotacje należy zawsze właściwie rozliczać. Księgowa lub biegły rewident, którzy są doskonale zaznajomieni w temacie raczej nie będą mieli z tym większych problemów. Jeśli jednak księgowość prowadzimy sami będziemy musieli zagłębić się w dotychczas nam nieznane obszary księgowości. Poznać zastosowanie nowych przepisów i pewną swoistą terminologię. Z informacji ważnych. Z dotacji unijnych nie możemy pokrywać kosztów prowadzenia firmy, przykładowo opłacać podatku VAT. Wszelkie pomyłki grożą nam sporymi i kosztownymi, przede wszystkim, konsekwencjami. W razie wykrycia nieprawidłowości w wydatkowaniu możemy zostać zmuszeni do oddania nawet całej kwoty dotacji. A to w wielu przypadkach, rzecz jasna, równa się katastrofie.

Nie poddawaj się

To mimo wszystko nie jest “skórka za wyprawkę”. Dotacja to, jak już wspominaliśmy, nie są małe pieniądze. Warto i można zainwestować w specjalistów, którzy pomogą przebrnąć Ci przez cały ten proces. Od momentu samego ubiegania się o dotację po realizację projektu i potem jego rozliczenie oraz samą ewaluację. Takich specjalistów można znaleźć w wielu biurach księgowych i kancelariach biegłych rewidentów. Wystarczy poszukać. Na koniec trzeba wspomnieć jeszcze o jednej ważnej rzeczy. Ubiegając się o unijną dotację naprawdę starannie zaplanujmy wydatki. Stwórzmy dobry, realny projekt. Chodzi o to aby dotacja przyniosła oczekiwane korzyści, a nie o to by “para poszła w gwizdek”.Możemy naprawdę mądrze wydać te pieniądze.